Istorijat znaka crvenog krsta

Istorijat znaka crvenog krsta

Već na osnivačkoj konferenciji Međunarodnog komiteta za pomoć ranjenicima u vojskama u ratu, kasnije Međunarodnog komiteta Crvenog krsta, za znak Komiteta je uzet heraldički znak- znak crvenog krsta na bijelom polju, odnosno obrnut raspored boja sa švajcarske zastave, koja ima znak bijelog krsta na crvenom polju. Nesumnjivo, usvajanje tog znaka je bio izraz zahvalnosti državi Švajcarskoj u kojoj je rođen Međunarodni pokret i njenim državljanima, na čelu sa Anrijem Dinanom, od kojih je ideja prvo potekla, a zatim i realizovana.

Prema tome, taj znak ni u svom nastanku nije imao nikakve vjerske konotacije; uostalom on se od svih drugih vjerskih znakova koji imaju oblik krsta bitno razlikovao, jer ni jedan verski znak krsta nema četiri jednaka kraka.

Taj isti znak, znak crvenog krsta na bijelom polju je i ozvaničen kao znak zaštite vojnog saniteta i osoblja koje pruža pomoć ranjenicima i bolesnicima na bojnom polju, u Ženevskoj konvenciji za poboljšanje položaja ranjenika u vojskama u ratu, od 1864. godine.

Prema tome, znak je nastao prvenstveno zbog potrebe zaštite ranjenike i bolesnike, odnosno žrtve oružanog sukoba. U tome je bio osnovni smisao njegovog prihvatanja, kao što je to bio i osnovni razlog nastajanja Međunarodnog pokreta.

Međutim, od samog prihvatanja znaka crvenog krsta kao znaka zaštite, javljala su se kontroverzna mišljenja u pogledu njegovog karaktera. Tako je jedan broj islamskih država, neposredno po usvajanju znaka tvrdio da znak krsta vrijeđa vjerske osjećaje islamskih naroda. Dakle, u tim zemljama je znak ipak bio viđen kao znak koji ima vjersko obilježje, bez obzira koliko to bilo neosnovano.

Polazeći od takvog mišljenja, te države su nastojale da pored znaka crvenog krsta uvedu i svoj sopstveni znak, znak crvenog polumjeseca. Štaviše, vojni sanitet Otomanske imperije počeo je da ističe kao znak zaštite u oružanim sukobima sa Rusijom (Krimski ratovi 1875-76 godine) i u Hercegovačkom ustanku protiv turske vladavine znak crvenog polumjeseca na bijelom polju. Države protivnice Otomanske imperije u tim ratovima su priznavale taj znak kao znak koji obezbjeđuje jednaku zaštitu kao i crveni krst na bijelom polju, iako taj znak nije bio međunarodno priznat.

Crveni polumjesec na bijelom polju međunarodno je priznat drugom revizijom Ženevske konvencije o poboljšanju položaja ranjenika u vojskama u ratu, koja je izvršena 1929. godine. Uz znak crvenog polumjeseca, ovom revizijom je kao ravnopravan znak zaštite ranjenika, bolesnika i vojnih saniteta prihvaćen i znak crvenog lava i sunca koji je koristila tadašnja Persija.

Sva ova tri znaka su potvrđena kao ravnopravni znaci zaštite i Ženevskim konvencijama od 1949. godine. Međutim, Islamska Republika Iran, kao pravni nasljednik Carevine, je 1980. godine odustala od korištenja znaka crvenog lava i sunca i prihvatila znak crvenog polumjeseca, kao znak zaštite svog vojnog saniteta i ranjenika i bolesnika, kao i znak označavanja nacionalnog društva u Iranu.

U najnovije vrijeme oživjeli su zahtjevi za napuštanje crvenog krsta, odnosno polumjeseca (jer ih i pored svega mnoge zemlje doživljavaju kao vjerske simbole), i za uvođenje nekog neutralnog znaka. Ovo pitanje riješeno je decembra 2005. godine usvajanjem Trećeg protokola uz Ženevske konvencije o zaštiti žrtava rata (1949.), kojim je kao dopunsko znamenje (pored, a ne umjesto posojećih) uveden po svemu neutralan znak – crveni kristal. Ovo rješenje je ozvaničeno 22. juna 2006. godine.

Prema tome, danas u ravnopravnoj upotrebi postoje TRI znaka: znak crvenog krsta, znak crvenog polumjeseca i znak crveni kristal. Pravila o njihovoj upotrebi su jednaka i kad god se govori o znaku, sva pravila su jednako obavezna za sva tri znaka.

Opšta pravila o upotrebi znaka crvenog krsta

Bez obzira na mogućnosti upotrebe znaka u različitim funkcijama, postoje i opšta pravila koja se primjenjuju uvijek, bez obzira u kojoj se od mogućih funkcija znak koristi. Ta pravila su opšteobavezna i od njih nema odstupanja.

Prvo, znak je isključivo crvene boje. Boja znaka je tačno određena tehničkim standardima.

Znak je u obliku krsta, sa četiri jednaka kraka. Dakle, u svakoj aplikaciji kraci znaka moraju da budu jednake dužine i jednake širine.

Znak mora da bude uvijek postavljen na bijelom polju i to tako da ivice krakova ne dodiruju ivicu bijelog polja .Naime, znak se često aplikuje na površinama različitih boja. U tim slučajevima, da bi se poštovalo pravilo da znak bude postavljen na bijelom polju, neophodno je na takve površine postaviti bijelo polje, na koje će se postaviti znak, ali vodeći računa da površina bijelog polja premaši dužinu krakova, tako da oni ni u kom slučaju ne dodiruju samu ivicu bijelog polja.

Preko znaka se ne može ispisivati nikakav tekst niti se na njega mogu stavljati bilo kakve slike, drugi znaci ili bilo koje aplikacije.

I

Pravo na upotrebu znaka crvenog krsta kao znaka zaštite u ratu imaju:

  1. zgrade, uređaji, sanitetski materijal, prevozna i prenosna sredstva i radnici u zdravstvenim organizacijama (organizacije u oblasti zdravstva i u oblasti socijalne zaštite za zbrinjavanje lica kojima je potrebna stalna medicinska pomoć i njega );
  2. zgrade, uređaji, sanitetski materijal i prevozna i prenosna sredstava Crvenog krsta i lica određena za pronalaženje, prikupljanje, prenošenje i njegu ranjenika i bolesnika;
  3. jedinice civilne zaštite za pružanje prve medicinske pomoći;
  4. bolnički brodovi;
  5. ekipe za pružanje prve medicinske pomoći koje organizuju zdravstvene i druge organizacije i Crveni krst, za vrijeme obavljanja tih poslova;
  6. sredstva kopnenog,vodenog i vazdušnog saobraćaja koja služe za prenošenje brodolomnika, ranjenika, bolesnika i sanitetskog materijala.

Pored toga, znak crvenog krsta može da se koristi kao znak zaštite lica, sanitetskih jedinica i ustanova, zgrada, uređaja, sanitetskog materijala i prevoznih i prenosnih sredstava koji pripadaju službi vojske ili sanitetskoj službi drugih država koje uz saglasnost države djeluju na njenoj teritoriji.

Takođe, znak crvenog krsta može se upotrebljavati kao znak zaštite osoblja, zgrada, uređaja, sanitetskog materijala i prevoznih i prenosnih sredstava u sastavu sanitetskih službi stranih organizacija Crvenog krsta, Crvenog polumjeseca i drugih stranih dobrovoljnih društava za pomoć kada, po odobrenju države, djeluju na njenoj teritoriji.

Konačno, znak Crvenog krsta se koristi kao znak zaštite sanitetskih zona i mjesta koja su određena radi zaštite ranjenika i bolesnika i lica koja u tim zonama i mjestima rade na zbrinjavanju i njezi ranjenika i bolesnika.

Pored ovako određenog kruga lica i objekata koji se mogu koristiti znakom crvenog krsta, kao znakom zaštite, propisima je jasno određen i način na koji se znak koristi.

Takođe, sva lica, koja su ovlaštena da koriste crveni krst kao znak zaštite, moraju da posjeduju legitimaciju sa svojom fotografijom i utisnutim suvim žigom, koja služi kao dokaz da obavljaju poslove, odnosno da imaju svojstvo lica, kojima se po međunarodnom pravu obezbjeđuje zaštita. Ti poslovi, koji opravdavaju zaštitu, moraju da budu izričito navedeni u legitimaciji.

Pored toga, ta lica moraju, da su na službi, pored legitimacije, da nose na lijevoj ruci traku sa znakom crvenog krsta i otiskom žiga otpornim na vlagu.

Sanitetski transporti, organizacije i jedinice i drugi objekti i materijali, koji mogu koristiti znak Crvenog krsta kao znak zaštite, moraju biti obilježeni tim znakom na vidljiv način i na određenom mestu.

II

Drugi vid upotrebe znaka crvenog krsta je upotreba kao znaka označavanja. Ovaj vid upotrebe je karakterističan, prije svega, za stanje mira.

Znakom na ovaj način mogu biti obilježeni:

  1. zgrade, uređaji, sanitetski materijal, i prevozna i prenosna sredstva organizacija u oblasti zdravstva i organizacija u oblasti socijalne zaštite, koje se bave zbrinjavanjem lica, kojima je potrebna stalna medicinska njega;
  2. prevozna i prenosna sredstava drugih organizacija, koja se upotrebljavaju za prevoz ranjenih i bolesnih lica, ali samo pod uslovima da za korištenje znaka crvenog krsta dobiju odobrenje Crvenog krsta;
  3. mjesta određena za pružanje prve medicinske pomoći u naseljima, na saobraćajnicama, u preduzećima i drugim organizacijama, kao i mjesta na kojima je smješten sanitetski materijal i oprema koji služe za pružanje prve medicinske pomoći;
  4. lica, sanitetske jedinice i ustanove, zgrade, uređaji, sanitetski materijal i prevozna i prenosna sredstva koji pripadaju sanitetskoj službi vojske po odobrenju Savezne vlade.

Ako se pogleda krug lica i objekata, koji mogu da koriste znak crvenog krsta kao znak označavanja u miru i krug onih lica i objekata, koji znak mogu da koriste kao znak zaštite u ratu, može se zaključiti da se, osim nekih izuzetaka, ta dva kruga poklapaju. To je logična posljedica nastojanja, da se još u miru pripremi nesmetano korištenje znaka crvenog krsta u slučaju izbijanja oružanog sukoba; konačno, i da se stvori navika u širim krugovima javnosti da određena lica i određeni objekti uživaju zaštitu koju pruža znak crvenog krsta. I sigurno je da je najbolje ako se ova dva kruga u što je moguće većoj mjeri poklapaju.

III

Treći vid upotrebe znaka crvenog krsta- upotreba znaka kao znaka pripadnosti.

Ovaj vid upotrebe znači da se znak crvenog krsta može upotrebljavati i u miru i u ratu da se njime označe:

1.radnici, zgrade, sredstva i materijal Crvenog krsta;

2.osoblje, sredstva i materijal stranih organizacija Crvenog krsta dok u zemlji, po odobrenju Savezne vlade, vrše djelatnost Crvenog krsta.

 

Prema tome, sasvim je jasno da je ovaj vid upotrebe rezervisan za organizacije Crvenog krsta, bilo da je u pitanju Crveni krst u zemlji ili neka strana organizacija Crvenog krsta koja na teritoriji djeluje po odobrenju Savezne vlade.

Članovi ekipa ili jedinica Crvenog krsta mogu da nose znak crvenog krsta na uniformi, ili ako nemaju uniformu na ramenu, na gornjem dijelu desnog rukava uz rame, na grudima ili na kapi. Uz taj znak obavezno stoji i naziv republičke, gradske ili opštinske organizacije Crvenog krsta.

U vrijeme mira, u svim akcijama Crvenog krsta (Nedejlja Crvenog krsta, Nedjelja solidarnosti, Nedelja borbe protiv turbekuloze, itd. ), u akcijama na otklanjanju posledica elementarnih nepogoda i pri drugim manifestacijama, svi učesnici akcije mogu, po odluci opštinske, gradske, republičke organizacije, nositi znak crvenog krsta na traci oko lijeve ruke. Ova traka se može nositi samo do završetka manifestacije. U vrijeme rata ovakva upotreba znaka nije dopuštena.

Svi dobrovoljni davaoci mogu da nose znak crvenog krsta na znački koja simbolizuje kap krvi.

Znak crvenog krsta se ističe na svim zgradama i drugim objektima koje koristi organizacija Crvenog krsta, uz puni naziv te organizacije. Znak se stavlja na ulaz u zgradu ili objekat, ali se ne sme stavljati na krov zgrade.

Prevozna sredstva Crvenog krsta mogu da budu obilježena znakom crvenog krsta samo u miru. Znak može biti postavljen na prednju stranu vozila ili na zastavicu , koja se ističe na vozilu; može se stavljati i na bočne strane vozila, ali treba da bude manjih dimenzija. Uz znak, koji se stavlja na vozila, mora se staviti i naziv organizacije Crvenog krsta.

Znakom crvenog krsta mogu biti obilježena i vozila drugih vlasnika, koja se stavljaju na raspolaganje Crvenom krstu, ali samo u vreme mira i samo dok se prevozno sredstvo koristi za akcije ili aktivnosti Crvenog krsta.

Konačno znak crvenog krsta se može koristiti i na medaljama, plaketama, zahvalnicama i drugim priznanjima Crvenog krsta.

ZLOUPOTREBA ZNAKA

Svaka država koja je pristupila Ženevskim konvencijama dužna je da preduzme mjere kako bi u svim okolnostima spriječila i suzbila zloupotrebe znaka.

Svaka upotreba koja nije izričito dozvoljena Ženevskim konvencijama i njihovim Dopunskim protokolima predstavlja zloupotrbu znaka. Evo nekoliko primjera:

IMITACIJE

Ovde se misli na znake koji mogu da dovedu do zabune zbog svoje sličnosti sa znakom crvenog krsta, crvenog polumjeseca ili crvenog kristala. To su na primer imitacije po boji ili obliku.

UZURPACIJE

- Upotreba znaka crvenog krsta, crvenog polumjeseca ili crvenog kristala od strane neovlaštenih tijla ili pojedinaca.( trgovačka preduzeća, nevladine organizacije, privatna lica, privatni ljekari, apotekari, itd.).

- Upotrba znaka od strane lica koja na to imaju prava, ali znak koriste u svrhe koje nisu u skladu sa Osnovnim principima Pokreta.

TEŠKE ZLOUPOTREBE ( PERFIDIJA )

Upotreba znaka za vrijeme rata u cilju zaštite naoružanih boraca ili ratne opreme (npr. vozilo hitne pomoći ili helikopter označen crvenim krstom koji prevoze naoružane borce; skladište municije prikriveno zastavama crvenog krsta) smatra se ratnim zločinom.